Na papierze wszystko wyglądało pięknie. BIM miał uporządkować projektowanie, ograniczyć kolizje, poprawić komunikację między branżami i sprawić, że budowa będzie bardziej przewidywalna. W teorii to właśnie taki cyfrowy porządek, o którym branża budowlana marzy od lat. A jednak w Polsce BIM ciągle nie stał się czymś tak powszechnym jak Excel, PDF czy klasyczne rysunki 2D. Jest obecny, rozwija się, pojawia się w większych firmach i ambitniejszych inwestycjach, ale nadal nie można powiedzieć, że „wyszedł” szeroko na rynek.

To jest o tyle ciekawe, że sam pomysł BIM nie jest nowy. Korzenie tej metodyki sięgają lat 70., gdy Charles Eastman pisał o projektowaniu budynków nie na bazie samych rysunków, ale na bazie danych i modeli cyfrowych[1]. Później BIM dojrzewał przez dekady, a w Europie mocniej przyspieszył po 2010 roku. W Polsce państwowa mapa drogowa wdrożenia BIM w zamówieniach publicznych została opublikowana w 2020 roku, a Ministerstwo Rozwoju i Technologii informowało w 2022 roku o dalszych pracach nad strategią wdrożenia i standardami[2][3]. Czyli: temat jest znany, dokumenty są, świadomość rośnie. Mimo to rewolucji na placach budowy nie widać.

Moim zdaniem BIM w Polsce „nie wyszedł” nie dlatego, że jest zły. Nie wyszedł dlatego, że zderzył się z realiami rynku. Pierwszy problem jest bardzo prosty: BIM kosztuje. I nie chodzi wyłącznie o licencje. Kosztuje oprogramowanie, szkolenia, koordynacja, czas ludzi, standaryzacja pracy, wdrożenie bibliotek, zmiana procedur i wewnętrznych nawyków. W praktyce firma musi najpierw wyłożyć pieniądze i energię, a dopiero potem liczyć na zwrot.

Drugi problem to ludzie. Polski przegląd barier wdrożenia BIM wskazywał bardzo wyraźnie, że jedną z najsłabszych stron całego procesu są braki wiedzy i niechęć do zmiany[4]. To wcale nie jest zaskakujące. Jeśli projektant, kierownik, kosztorysant i inwestor od lat dowożą projekty w starym modelu pracy, to nagle słyszą, że mają zmienić m.in. sposób komunikacji, przekazywania danych i odpowiedzialności. To nie jest tylko zmiana programu. To jest zmiana kultury pracy.

Trzeci problem jest jeszcze bardziej przyziemny: w BIM-ie wszyscy muszą grać do jednej bramki. A z tym bywa różnie. Jeżeli inwestor nie wymaga sensownie przygotowanego modelu, projektant robi go tylko częściowo, wykonawca nie ma procesów do wykorzystania danych, a później obiekt i tak wraca do tradycyjnych arkuszy i PDF-ów, to cały wysiłek zaczyna przypominać drogi eksperyment. BIM działa najlepiej wtedy, gdy jest elementem całego łańcucha informacji. Gdy tylko jeden uczestnik procesu pracuje „po nowemu”, reszta zwykle go hamuje.

Czwarty problem to brak jednolitych, powszechnych standardów rynkowych i mała skala wymagania BIM w praktyce. W Wielkiej Brytanii duży impuls dał mandat rządowy dla zamówień publicznych. Od 2016 roku projekty centralnie zamawiane miały spełniać wymogi BIM Level 2, co realnie popchnęło rynek do przodu[5]. W Polsce działania publiczne były i są prowadzone, ale ten impuls nadal nie jest na tyle silny i powszechny, żeby małe i średnie firmy masowo uznały, że bez BIM nie ma czego szukać na rynku.

A teraz najważniejsze pytanie: czy AI i automatyzacje mogą odblokować BIM? Moim zdaniem tak – ale nie w taki sposób, jak wielu osobom się wydaje. AI raczej nie „wdroży BIM-u za nas” jednym kliknięciem. Nie pojawi się magiczny przycisk, który zamieni chaos dokumentacyjny w idealny model. Ale AI może bardzo mocno obniżyć koszt wejścia i koszt codziennego utrzymania całego procesu.

Największy potencjał widać tam, gdzie BIM dziś traci najwięcej czasu: w obiegu informacji. Automatyczne klasyfikowanie dokumentów, wyciąganie danych z maili, porównywanie wersji, wykrywanie braków, uzupełnianie metadanych, pilnowanie workflow akceptacji, wyszukiwanie kolizji informacyjnych czy tworzenie podsumowań spotkań – to są dokładnie te obszary, w których AI i automatyzacje dają szybki efekt. Zamiast zmuszać ludzi do ręcznego pilnowania setek plików i ustaleń, można zbudować system, który część tej pracy przejmie.

W badaniach na styku AI i BIM coraz częściej powtarza się ten sam wniosek: BIM jest świetnym „kręgosłupem danych”, a AI jest świetna w analizie, predykcji i automatyzacji decyzji pomocniczych[6][7]. Innymi słowy: BIM porządkuje świat budynku, a AI pomaga ten uporządkowany świat szybciej czytać i lepiej wykorzystywać. To bardzo ważne, bo jedna z największych słabości BIM-u nie leży w samym modelu, tylko w tym, że ludzie często nie mają czasu albo kompetencji, by w pełni korzystać z danych, które już mają.

Przykład? Załóżmy, że projekt jest prowadzony w środowisku danych wspólnych. Bez automatyzacji ktoś musi ręcznie pilnować statusów plików, wysyłać powiadomienia, sprawdzać, czy dokument ma właściwe nazewnictwo, czy model przeszedł akceptację i czy odpowiednia osoba dostała zadanie. To jest robota ważna, ale mało efektowna. Jeśli takie rzeczy przejmie automatyzacja, zespół może skupić się na tym, co naprawdę tworzy wartość: koordynacji, wykrywaniu ryzyk, planowaniu, optymalizacji kosztów, jakości i harmonogramu. Taką rolę w dużej części mogą przejmować znane już platformy CDE, które bardzo często idą w parze z procesem z wdrożonym BIM-em.

Przykład drugi: AI może wspierać analizę modeli i dokumentacji pod kątem wzorców, błędów i braków. Nie zastąpi projektanta czy koordynatora BIM, ale może znacząco skrócić czas potrzebny na wychwycenie powtarzalnych problemów. Systematyczne przeglądy literatury pokazują, że połączenie BIM i AI jest badane właśnie w takich obszarach jak planowanie, zarządzanie ryzykiem, bezpieczeństwo, kontrola jakości czy eksploatacja obiektów[6][8]. To nie jest science fiction. To już jest kierunek rozwoju rynku.

Czy to oznacza, że dzięki AI BIM nagle stanie się tani? Nie. Ale może stać się tańszy we wdrożeniu i bardziej strawny operacyjnie. A to robi ogromną różnicę. Jeśli firma nie musi budować od zera wielkiego działu cyfryzacji, bo część procesów da się oprzeć na sprytnych automatyzacjach, dobrze ustawionym obiegu informacji i narzędziach AI, próg wejścia wyraźnie spada. Wtedy BIM przestaje być tylko kosztowną ambicją, a zaczyna być praktycznym narzędziem pracy.

Czy więc AI wdroży BIM? Samodzielnie – nie. Ale może zrobić coś ważniejszego: może sprawić, że BIM wreszcie zacznie się opłacać większej liczbie firm. I to właśnie może być brakujący element tej układanki. Nie kolejny webinar o cyfrowej transformacji, tylko konkret: mniej ręcznej roboty, lepszy obieg informacji, szybsze decyzje, mniej chaosu w dokumentacji i niższy koszt codziennego działania.

Jeżeli polski BIM ma naprawdę ruszyć szerzej, to prawdopodobnie nie dlatego, że wszyscy nagle zakochają się w modelowaniu. Ruszy wtedy, gdy rynek zobaczy, że cyfrowy proces po prostu oszczędza czas i pieniądze. AI i automatyzacje mają szansę dokładnie to pokazać. Nie jako gadżet. Jako narzędzie do dowożenia projektów.

Jeśli chcesz sprawdzić, jak automatyzacje i AI mogą uporządkować obieg informacji w projektach, dokumentacji i procesach– bez korporacyjnej mgły i bez technologii wdrażanej „dla zasady” – porozmawiaj z IngenioFlow. Najlepsze wdrożenia nie zaczynają się od wielkich haseł. Zaczynają się od jednego dobrze rozwiązanego problemu.

Przypisy i źródła

[1] Charles M. Eastman, „The Use of Computers Instead of Drawings in Building Design”, 1975.

[2] Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „Mapa drogowa dla wdrożenia metodyki BIM w zamówieniach publicznych”, 2020.

[3] Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „BIM w Polsce”, aktualizacja 2022.

[4] Agnieszka Leśniak, Monika Górka, Izabela Skrzypczak, „Barriers to BIM Implementation in Architecture, Construction, and Engineering Projects—The Polish Study”, Energies, 2021.

[5] NBS, „National BIM Report 2016” oraz omówienie wejścia w życie brytyjskiego mandatu BIM Level 2.

[6] Ayaz Ahmad Khan i in., „Integrating Building Information Modelling and Artificial Intelligence in Construction Projects: A Review of Challenges and Mitigation Strategies”, Technologies, 2024.

[7] Jinyi Li i in., „The Relationship Between Artificial Intelligence (AI) and Building Information Modeling (BIM) Technologies for Sustainable Building in the Context of Smart Cities”, Sustainability, 2024.

[8] Elżbieta Szafranko, Magdalena Czyż, „Analysis of Tendencies, Change and Strength of Barriers Limiting the Development of BIM”, Sustainability, 2024.